


Сэтгэл гэдэг бол өөрчилж болдог, оролт, гаралтын сувагтай багтаамж бүхий зүйл юм. Тэгвэл сэтгэл гэж юу вэ? гэдгийг тодорхойлохоос нааш түүний тухай ярих аргагүй. Хэрвээ арван сэтгэл судлаач тус бүрт энэ асуултыг тавьбал арван өөр хариу хэлнэ. Дотны нөхөр болсон толь бичгээс энэ үгийг харвал сэтгэл судлаач биш ч гэсэн “Сэтгэл бол бодох, сэтгэлийн хөдөлгөөнийг мэдрэх, юмсыг танин мэддэг” гэж тайлбарлажээ. Тэгвэл “Бодох, сэтгэлийн хөдөлгөөн, танин мэдэх гэж юу вэ?” гэж өнөөх сэтгэл судлаач нөхдөөс асуувал тэд уураг тархины үйл ажиллагааг ярьж эхэлнэ. Ихэнх хүмүүс сэтгэл хийгээд уураг тархины үйл ажиллагаа буюу мэдрэлийн тогтолцоо хоёрыг ялгаж чаддаггүй.

Нойр бол хүнд зайлшгүй хэрэгтэй зүйл. Гэхдээ зүүд гэж чухам юу вэ гэдгийг тэр бүр сайн мэдэхгүй. Энэ асуултад эрдэмтэд хүртэл бүрэн дүүрэн хариулж чадахгүй байгаа. Бид яагаад унтдаг, яагаад унтдаггүй, хүн нойргүйгээр яагаад амьдарч чаддаггүй зэрэг асуултын хариуг одоо болтол хайсаар л байна. Эдгээр асуултад онолын үүднээс олон тайлбар, хариулт өгөхийг оролдож байгаа бөгөөд бас үнэний хувь бий билээ.

Бид амьдралынхаа гуравны нэг хувийг унтаж өнгөрөөдөг. Гэхдээ мэдээж унтах болгондоо бид таатай тухтай байж чаддаггүй. Үүний учир нь юунд байна вэ?
Үндэсний Нойр Судлалын Хүрээлэнгээс гаргасан судалгаагаар бидний 72% нь 7 хоногт дор хаяж хэдэн өдөр нойргүйдлийн аль нэг шинжийг мэдэрдэг байна. Ихэвчлэн шөнө нойр хүрэхгүй зовох шинж байдаг. Бусад шинжүүдийн хувьд гэвэл:

Танин мэдэхүйн үйл явц,сэтгэцийн байдал, шинжийг судлах үед зайлшгүй анхаарлын үзэгдэлтэй тулгардаг.Харин сэтгэцийн бусад үзэгдлийг орхиж, зөвхөн анхаарлыг судлах гэвэл тусгай өвөрмөц судлагдахууны асуудлыг шийдэх хэрэг болно.Хэдийгээр анхаарлыг тусад нь авч судлах бололцоо байхгүй ч сэтгэцийн нэг юмуу бүлэг үзэгдэлтэй анхаарлыг адилтган үзэж болохгүй.

Сэтгэл гутрал нь тайван тогтвортой нөхцөл байдлаас идэвхигүй, эмзэг ,сул дорой байдал руу шилжих сэтгэцийн үйл явц юм. Хэн нэгнийг сэтгэл гутралтай гэж оношлохын өмнө хэсэг хугацааны туршид тодорхой шинж тэмдгүүд илэрч байгаа эсэхийг ажиглах хэрэгтэй.
Сэтгэл гутралын үед гуниглах, гутрах, сэтгэлээр унах, түгшүүрлэх, сэтгэл тавгүйтэх зэрэг илрэл бүхий сэтгэлийн сөрөг хөдлөл үүсдэг. Сэтгэл гутралын үед бодол санаа, үг яриа, үйлдлийн хурд удааширна.

Уруу эсвэл дүнсгэр царайтай байдаг зуршлаас салахын тулд өглөөдөө толинд нүүрээ харахдаа өөрийгөө дооглон “хэлээ гарга, инээмсгэл” иймэрхүү царай таньд өдөржингөө байх ёстой.
Нийтийн унаанд хамт зорчигчийнхоо царайг сэмхэн ажиглаж, түүний сэтгэл санааг уншихыг хичээх, тэр хүн баярлах ба уурлах үедээ ямар дүртэй болохыг төсөөлж бод.


Сэтгэл судлал нь олон зууны түүхийг агуулдаг бөгөөд анхны шинжлэх ухаанч төсөөлөл манай эриний өмнөх VI зууны үед үүссэн байна. Ийм учраас энэ бүхий л үйл явдлыг тоочих, тодорхой үе шатуудад хуваах, тус бүрийн агуулгыг тодорхойлох шаардлагын улмаас сэтгэл судлалын түүхийг үечилэх асуудал урган гардаг байна.