hicheel.mn | Хамтдаа хөгжицгөөе . . .

Ангилал зүй:
• Анги: Махчид (Carnivora)
• Овог: Баавгайнхан (Ursidae)
• Төрөл: Баавгай (Ursus)
• Зүйл: Хүрэн баавгай (Ursus arctos)
• Дэд зүйл: тодорхой бус Гималайн хүрэн баавгай (Ursus arctos isabellinus) буюу Говийн баавгай (U. a. gobiensis) • Нэршил: Говийн баавгай буюу мазаалай баавгай
• Гол шинж тэмдэг: Хүрэн баавгайтай харьцуулахад биеэр жижиг, хөлийн доод хэсэг хар

Хамгаалагдсан байдал:
• Устах аюулд орсон
• Нэн ховор зүйл
• Олон улсын хэмжээнд ховор амьтан, ургамал худалдаалах конвенцийн 1-р хавсралтанд бүртгэгдсэн
• 1953 оноос хойш агнахыг хориглосон
• Монгол улсын Улаан номонд бүртгэгдсэн

Тархац нутаг:
• Нэн хязгаарлагдмал тархацтай
• Говь-Алтай аймгийн Цогт, Эрдэнэ Баянхонгор аймгийн Баян Өндөр, Шинэжинст, Өмнөговь аймгийн Гурван Тэс сумдын нутагт тохиолддог. Атас Ингэс, Шар Хулс, Сэгс Цагаан Богдын нуруудын баян бүрд, уст цэгүүдийг бараадан голлон байршдаг.

Таних шинж: Ерөнхий төрх ойн хүрэн баавгайтай адил боловч биеэр бага. Цагаан богд уулын шармаахай нь биеийн урт 168 см, сэрвээний өндөр 92 см, жин 90 кг байсан. Зуны зүс нь жигд хүрэн бор, өвөл хавар хүрэвтэр, бор саарал. Хүзүү, хөл их биеэрээ бараавтар. Хэнхдэг хүзүүний угт цагаан цайвар толботой. Хумс цайвар өнгөтэй, шулуундуу, мохоо, бүдүүн богтнохон. Хөнгөн шалмаг хөдөлгөөнтэй.

Тоо толгой: Тоо толгойг нарийвчлан тогтоосон тооллого, судалгаа хийгдээгүй боловч 1960-аад онд 15-20 толгой, 70-аад оны дундуур 20 гаруй, 80-аад оны эхээр 20-25, 80-аад оны сүүлээр 50-60, 1993 оны судалгаагаар 25-30, 2001 оны байдлаар 25-30, Л. Амгалан, Б.Мижиддорж нарын 2004 оны судалгаагаар 20-оос дээш толгой мазаалай баавгай байна гэсэн судалгааны дүн байдаг. Энэ амьтаны популяцийн минимум тоо нь 15 болохыг Маккарти, Мижиддорж нарын (1998) мазаалайн үсний дээжинд хийсэн генетик, анализын судалгаа харуулсан ба максимум нь 50 хэтрэхгүй гэж олонхи судлаачид үздэг.

Хомсдох шалтгаан: Тоо толгой нь өсөхгүй байгаагийн шалтгаан нь жил жилийн хэлбэлзэлтэй хэт хуурай, эрс тэс уур амьсгал, ус тэжээлийн байнгын хомсдолтой байдал үхэж хорогдох, үржил төлжлийг хязгаарлах хүчин зүйл болдог. Ус, тэжээл хүрэлцээгүйгээс нутаг, тэжээлээ булаалдах, нэгнийгээ барих явдал байдаг.

Yржлийн биологи: Мазаалайн ороо хөөцөлдөөн нь 5-7 сарын үед байх ба хээл тээх хугацаа нь 9-10 сар байдаг. 11 сараас 3 сарын дунд үе хүртэл ичээнд байдаг. Эвш жил өнжиж төллөх ба хавар эрт 2-3 сард үүрэндээ ихэвчлэн нэг, заримдаа ихрэ аламцаг төрүүлнэ. Идэш тэжээл: Мазаалай баавгай ихэвчлэн ургамалаар хооллох бөгөөд хаврын улиралд хатсан борог өвс, зуны улиралд ногоон ургамал, хармаг, зээогэнэ, махирсын жимс, намар бажууны үндэс гол идэш тэжээл нь болдог. Хаврын улиралд том хөхтөн амьтадын сэг зэм, мэрэгч амьтад, мөлхөгчид, шавьжийг ч бас иддэг.

Амьдралын онцлог: 11-3 сард агуй, хонгил, хулсан ширэнгэ, сухайн төгөл доогуур, нүх, хэвтэр засан ичээллэнэ. Зун задгай усны ойролцоо нутаглана. Голдуу шөнө хоол тэжээлээ олно.